Vlaams separatisme: een verkennende netwerkanalyse

Posted on Sun 01 August 2010 in misc

Inleiding

In Trends beschreef hoofdredacteur Frans Crols in 2001 hoe er na de overname door Suez van de Generale Maatschappij "een nieuwe elite doorbrak; de macht werd gedeeld tussen een oud establishment en een nieuw establishment. Het nieuwe establishment was Vlaamser, jonger, wereldser, democratischer, dynamischer". Een zelfbewuste Vlaamse elite, met eigen ambities en eigen zakenclubs, begon begin jaren '90 een eigen koers uit te stippelen.

Deze dimensie lijkt men enigszins te vergeten in beschrijvingen van het recente Vlaams-nationalistisch en separatistisch electoraal succes. Men benadert deze historische verschuiving uitsluitend vanuit een "opteldemocratie"-kijk: electorale verschuivingen zijn simpelweg de optelsom van individuele politieke voorkeuren. Het eliteonderzoek in het algemeen (Coninckx, 2007), en eliteonderzoek met een communautaire dimensie in het bijzonder, is in België opvallend afwezig.

Onderstaande netwerkanalytische beschrijving van de meest prominente actoren rond Vlaamse onafhankelijkheid is mogelijk een eerste aanzet tot correctie. Het is echter slechts een beschrijving van de verzamelde gegevens, verre van exhaustief en het claimt geen feitelijke of methodologische correctheid.

Gegevens

Het netwerk bestaat uit 688 nodes en 820 edges. De nodes zijn personen, organisaties en manifesten, terwijl de edges formele associaties (ondertekenaar van een manifest of lid van een organisatie) zijn.

De gegevens zijn testdata die tussen december 2009 en juni 2010 verzameld zijn tijdens de ontwikkeling van een softwarepakket voor de adhoc invoer van graph-data. Hierdoor zijn het dus relatief ruwe gegevens. De matching tussen nodes gebeurde bv. louter op identieke namen en het is dus mogelijk dat er linken ontbreken of dat er foutieve linken tussen zitten.

Bronnen waren o.a. de websites van de respectievelijke organisaties, nieuwsberichten over manifesten en organisatieactiviteiten, het Staatsblad en het boek "De elite van België" van Jan Puype (Puype, 2004).

Knooppunten: over vzw's en manifesten

We zijn vertrokken van de ledenlijsten van organisaties die expliciet (maar niet rechtstreeks partijpolitiek) rond grotere Vlaamse autonomie of onafhankelijkheid ageren. Zulke organisaties zijn bv. het Comité Vlaanderen Onafhankelijk, de denkgroep Res Publica, het Aktiekomitee Vlaamse Sociale Zekerheid, etc.

Vanuit dit vertrekpunt voerden we een soort "sneeuwbalsteekproef" uit door de andere (min of meer relevante) organisaties waar de aanvankelijke personen eveneens lid van zijn in kaart te brengen. Binnen de academische sfeer zijn bv. het Murray Rothbard Instituut en het VIVES instituut opgenomen.

Drie clubs zijn opgenomen omwille van hun (expliciete) doelstelling om "de Vlaamse elite samen te brengen", d.i. zakenclub De Warande, De Orde van de Prince en de Marnixkring. De manifesten/oproepen zijn het Warandemanifest (2005), het Lentemanifest IV (2008) en de oproep van Pro Flandria (2003).

Personen: Valkeniers als netwerker

We kunnen voor de personen/nodes in het netwerk de mate van authority berekenen, om de centrale actoren in het netwerk er uit te lichten.

Zeer prominent zijn Matthias Storme (KUL/UA, ex-NV-A), Eric Ponette (KUL), Bruno Valkeniers (voorzitter Vlaams Belang) en Jan Van Malderen (o.a. oprichter NSV-Gent, ondernemer). Iets minder vernetwerkt, maar nog steeds zeer centraal zijn Frans Crols (hoofdredacteur Trends), Jürgen Constandt (directeur Vlaams & Neutraal Ziekenfonds ) en Jan Jambon (ondernemer, volksvertegenwoordiger NV-A).

Vallen ook op: Guido Moons en Peter De Roover (ex-Taal Aktie Komitee, Vlaamse Volksbeweging), Gui Celen (voorzitter van het Aktiekomitee Vlaamse Sociale Zekerheid en Pro Flandria), filosoof Ludo Abicht, Herman Suykerbuyk (volksvertegenwoordiger CD&V), Richard Celis (oudgediende Vlaamse Beweging), René De Feyter (bestuurder Vlaams Economisch Verbond, medeoprichter De Financieel-Economische Tijd), prof. em. KUL Eric Suy (lid NV-A) en Boudewijn Bouckaert (UGent, LDD).

De hoge authority-score van Bruno Valkeniers onderstreept het argument dat Marc Reynebeau maakte toen Valkeniers voorzitter werd, d.i. dat de air van een "outsider" misplaatst is (Reynebeau, 2008). Valkeniers is inderdaad een van de meest vernetwerkte personen in dit Vlaams-separatistisch milieu, en zijn affiliaties met de verschillende nodes gaan soms meer dan tien jaar terug.

De partijaffiliatie is nog niet als kenmerk aan de nodes toegekend, maar een eerste indruk is dat deze voor de centrale nodes ter rechterzijde ligt (LDD, NV-A, CD&V of Vlaams Belang). Verdere interpretatie laten we achterwege tot er mogelijk een meer rigoreuze datacontrole en netwerkanalyse komt.

VIVES: academische poot Vlaamse separatisme?

In 2009 werd in de schoot van de faculteit Economie aan de KUL het Vlaams Instituut voor Economie en Samenleving (VIVES) opgericht. In een artikel voor het KUL studentenblad Veto beschreef Maarten Goethals reeds de onduidelijkheid rond de figuren en sponsors achter VIVES (Goethals, 2009). Het instituut had ook van meet af aan een air van (Vlaamsgezinde) politieke gekleurdheid, die versterkt werd door het vertrek van het hoofd van het instituut—prof. Koen Algoed—naar het kabinet-Muyters (NV-A).

Het instituut (groen) lijkt op het eerste gezicht redelijk perifeer in het Vlaams-separatistisch netwerk, met slechts enkele betrokkenen die meer dan één connectie hebben (bv. prof. Bart Maddens en prof. Jef Vuchelen). Indien men echter de sponsororganisatie achter het VIVES-instituut, Pro Vives vzw (blauw) in kaart brengt, ontstaat een ander beeld. De vzw heeft een zeer centrale positie in de netwerktopologie en verscheidene personen die zetelen als bestuursleden kennen een hoge authority-score (grotere node).

Het lijstje van bestuursleden van deze vzw bevat eveneens behoorlijk interessante namen. In de eerste plaats zijn er de personen die mogelijk de uiteindelijke private financieringsbron van het onderzoeksinstituut aanbrengen, zoals Chris Morel (Alcatel, vader van), Louis Lamberts-Van Assche (Marlux-kapitaal, ook achter het Fonds voor Vlaanderen en privésponsor Sagalassos-opgravingen KUL), Herman Daems ("belangrijkste financier van het land" aldus Trends, voorzitter Fortis Bank) en ondernemers zoals Jan Van Malderen, Dirk Vyncke (Vyncke Energietechniek) en baggeraar Dirk De Nul (via zijn vrouw, ex-VLD'ster Annemarie Van De Casteele). De broer van deze laatste, Jan Van De Casteele, is dan weer verbonden met de Vlaamse Volksbeweging en hoofdredacteur van het Vlaamsgezinde tijdschrift Doorbraak.

Het academisch milieu is vertegenwoordigd in Pro Vives met Johan Van den Driessche (HUBrussel), Dirk Rochtus (Lessius Hogeschool en verantwoordelijke vorming Vlaamse Volksbeweging), Hermans van der Wee (prof. em. KUL), Theo Peeters (prof. em. KUL) en Eric Defoort (KUB, ex-VU en mee aan de wieg van de NV-A).

Uit de media en de culturele sector treffen we Jean-Pierre Rondas (producer Klara) en Rik Van Cauwelaert (directeur Knack) aan. Verdere connecties zijn ten slotte Remi Vermeiren (ex-KBC), Herman De Bode (vroegere topman McKinsey), Jürgen Constandt (directeur Vlaams & Neutraal Ziekenfonds ), Werner Niemegeers (financieel commentator, "Tax Freedom Day") en Guido Kestens (ex-voorzitter Rode Kruis).

Verder...

Op deze netwerkgegevens als testdata ben ik een beetje uitgekeken (ze hebben hun nut bewezen). Indien suggesties/interesse om iets met deze gegevens te doen, kan je me altijd contacteren (zie info).


  • Coninckx, D. (2007), Over de poppetjes en (minder) over de touwtjes. In De Metsenaere, M., Burgelman, J. & Vanthemsche, G. (reds.) De Tuin van Heden. Dertig jaar wetenschappelijk onderzoek over de hedendaagse Belgische samenleving. VUBPRESS, Brussel, pp. 321-347.
  • Goethals, M. (2009-03-09), VIVES te Vlaams?. Veto, 35(17). [link]
  • Puype, J. (2004), De elite van België. Van Halewyck, Leuven.
  • Reynebeau, M. (2008-01-19). De man die uit de schaduw komt. De Standaard. [link]